Gelecek Dönemlere Ait Gelir Ve Giderler

Konu, 'Muhasebe Döküman' kısmında Mustor tarafından paylaşıldı.

  1. Mustor

    Mustor SMMM/PTT Yetkili Kişi Bölüm Yöneticisi

    Kayıt:
    22 Kasım 2013
    Mesajlar:
    3.919
    Beğeniler:
    2.462
    Ödül Puanları:
    588
    Cinsiyet:
    Erkek
    Şehir:
    İstanbul
    Eğitim:
    Lisans
    Üni:
    Sakarya Ünv.
    Bölüm:
    İşletme
    Muhasebede Dönemsellik Kavramı
    Bu yazıda gelecek aylara ve yıllara ait gelir ve giderlerin muhasebeleştirilmesini Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde incelemeye çalışacağım.

    Konuya “Dönemsellik Kavramı” ile girmek istiyorum.

    1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’nde sıralanan “Muhasebenin Temel Kavramları”ndan biri de “Dönemsellik Kavramı”dır.

    İşletmeler için sınırsız kabul edilen ömrün, belli dönemlere ayrılarak bu dönemlerin faaliyet sonuçlarının bağımsız olarak, bir başka ifadeyle diğer dönemlerden ayrı olarak belirlenmesidir.

    Dönemsellik kavramı gereğince, işletme gelir ve giderlerinin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.

    Bu çerçevede hasılat, gelir ve kârlar, aynı dönemin maliyet, gider ve zararlarıyla karşılaştırılması yine bu kavramın bir icabıdır.

    Yine ayni tebliğdeki “Bilanço İlkeleri”ne göre; gelecek dönemlere ait önceden ödenen giderler ile gelecek dönemlere ait olarak önceden tahsil edilen hasılatlar bilançoda ayrı gösterilmesi gerekmektedir.

    Hesap Planında Gelecek Dönemlere Ait Gider ve Gelirler
    Tek Düzen Hesap Planı’nda bulunan gelecek dönemlere ait gider ve gelirlere ait hesapları, gruplarına göre şöyle sıralayabiliriz ;

    18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI


    180. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER

    181. GELİR TAHAKKUKLARI

    28 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

    280. GELECEK YILLARA AİT GİDERLER

    281. GELİR TAHAKKUKLARI

    38 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

    380. GELECEK AYLARA AİT GELİRLER

    381. GİDER TAHAKKUKLARI

    48 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

    480. GELECEK YILLARA AİT GELİRLER

    481. GİDER TAHAKKUKLARI



    18 Numaralı Grup Hesaplarının İşleyişi
    18 numaralı grubun açıklamasını ilgili tebliğin hesap planı açıklamaları bölümünden buraya aynen alıyorum ;

    “Bu grup, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek dönemlere ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerden oluşur.”
    18 numaralı grup altındaki hesaplar, finansal raporlarını aylık düzenleyen firmalar için ayların gerçek gelir-gider durumunu ortaya koymak için önemlidir.

    Ayrıca üçer aylık geçici vergi hesaplanması nedeniyle de bu gruptaki hesaplar ayrı bir önem kazanmaktadır.

    Gelecek Aylara Ait Giderler
    Bu gruptaki “180. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER” hesabın işleyişine küçük bir örnek verirsem herhalde konu daha iyi anlaşılacaktır.

    Mesela işletmenin Mart ayında bir gayrimenkul kiraladığını ve yıllık kirayı her yılın başında peşin ödeme ile anlaştığını varsayalım. Mart ayında da yıl sonuna kadar 9 aylık kirasını peşin ödediğini kabul edelim.

    Bu durumda işletme Mart ayına ait kirayı kira giderleri olarak gider hesaplarına alırken, kalan 8 aylık kirayı ise “180. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER” hesabına alacaktır.

    Böylece hem aylık finansal tablolarında ve hem de geçici vergi beyanında Mart ayına ait kira gideri doğru dönemde (ilgili olduğu ayda) giderleştirilmiş olacak, diğer taraftan da gelecek aylara ait olarak ödenen peşin kira ödemesi dönemsellik gereğince gider yazılmamış olacaktır.

    Gelecek Aylara Ait Gelirler
    Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ndeki 181. GELİR TAHAKKUKLARI hesabı ile ilgili açıklama şöyle ;

    “Üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar hesabına kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin, içinde bulunan döneme ait olan kısımlarının izlendiği hesaptır”.
    Dönemi itibariyle doğmuş ancak henüz tahsil edilmemiş ya da borçlusunun hesabı borçlandırılmamış gelirler için bu hesap kullanılır.

    Bu hesabın işleyişine de basit bir örnek verelim;

    İşletmenin vadeli mevduatı olduğunu kabul edelim, örneğin Şubat ayına ait işlemiş ancak henüz tahsil edilmemiş mevduat faizi geliri olduğunu varsayalım. İşte Şubat ayına ait bu faiz gelirini 181.GELİR TAHAKKUKLARI hesabına borç, 642.FAİZ GELİRLERİ hesabına ise alacak kaydetmek suretiyle bu tutarı gelir olarak finansal raporlarına ve bu çerçevede geçici vergi beyanına almış olacaktır.

    28 Numaralı Grup Hesaplarının İşleyişi
    28 numaralı hesap grubunun hesap planındaki açıklaması şöyle ;

    “Bu grup, içinde bulunan dönemde ortaya çıkan ancak gelecek yıllara ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup da ileriki yıllarda tahsil edilebilecek gelirlerden oluşur.”
    Gelecek Yıllara Ait Giderler
    [​IMG]
    Gelecek yıllara giderlerin muhasebesi

    Bu hesabın işleyişini detaylı anlatmayacağım, çünkü yukarda anlattığım 18 numaralı grup hesaplarının işleyişinden farkı, yukardaki açıklamada okuduğunuz gibi içinde bulunan dönemde ortaya çıkmasına rağmen gelecek yıllara ait olan gider ve gelirler olmasıdır.

    Ancak yine de basit bir örnek verelim; İşletmenin Kasım ayında herhangi bir yayına bir yıllık abone olduğunu varsayalım.

    Bu durumda Kasım ve Aralık ayına ait abonelik ücreti içinde bulunan faaliyet yılında giderleştirilecek (tabii ki Aralık ayı için 180.GELECEK AYLARA AİT GİDERLER hesabı çalıştırılarak), gelecek yılın Ocak-Ekim dönemine ait abonelik ücreti ise 281.GELECEK YILLARA AİT GİDERLER hesabına alınarak muhasebeleştirilecektir.

    Gelecek Yıllara Ait Gelirler
    Hesap planındaki 281. GELİR TAHAKKUKLARI hesabının açıklaması şöyle ;

    “Üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar hesabına kesin borç kaydı bir yıl veya daha sonraki yıllarda yapılacak gelirlerin içinde bulunulan döneme ait olan kısımlarının, ilgili gelir hesabı karşılığında borç kaydedileceği hesaptır.”
    Yukarıdaki açıklamaya uygun gelirler neler olabilir sorusuna şöyle bir küçük örnek liste ile cevap verebiliriz zannediyorum;

    • Faiz gelirleri,
    • Komisyon gelirleri,
    • Kira gelirleri
    • Ve benzeri gelirler.
    Mesela İşletmenin Aralık ayında bir bankada bir aydan uzun süreli vadeli mevduat hesabı açtığını varsayalım.

    Bu hesabın faiz gelirinin Aralık ayına ait olan kısmını henüz tahsil etmemiş olmasına rağmen dönemsellik ilkesi gereğince 281.GELİR TAHAKKUKLARI hesabına borç, 642. FAİZ GELİRLERİ hesabına alacak yazarak muhasebeleştirebilirecektir.

    38 Numaralı Grup Hesaplarının İşleyişi
    Bu grubun açıklamasını da Tek Düzen Hesap Planı’na göre verelim ;

    “Bu grup, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak gelecek aylara ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödenmesi gelecek aylarda yapılacak giderlerden oluşur.”
    Bu grup hesaplarında, yine dönemsellik kavramına uygun olarak ilgili olduğu dönemlerin yani ait olduğu ayların finansal raporlarına (ve geçici vergi beyanlarına) girmesi gereken gelir ve giderler muhasebeleştirilir.

    Gelecek Aylara Ait Gelirler

    Gelecek aylara ait gelirleri hemen yine basit bir işlem ile örnekleyelim.

    Mesela işletmenin Aralık ayında peşin tahsil ettiği bir yıllık abone gelirinin olduğunu varsayalım.

    Peşin bir yıllık abone bedelinin Aralık ayına ait kısmı gelir olarak muhasebeleştirilirken gelecek yılın Ocak-Kasım aylarına ait kısmı 380. GELECEK AYLARA AİT GELİRLER hesabına alınarak bilançoya intikal ettirilecektir. Böylece bu kısım gelir olarak muhasebeleştirilmeyecektir.

    Gider Tahakkukları
    Yine Tek Düzen Hesap Planı’ndaki bu hesap ile ilgili açıklamayı vereyim;

    “Gelecek aylarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlendiği hesaptır.”
    Dönemsel olarak doğmuş olmasına rağmen henüz ödenmemiş giderlerin muhasebe kaydı bu hesapta yapılır.

    [​IMG]
    Gider tahakkukları

    Doğmuş olan ancak henüz alacaklısı tarafından istenebilir durumda olmayan bir gideri ait olduğu gider hesabına borç yazarken 381.GİDER TAHAKKUKLARI hesabına alacak yazarak muhasebeleştirilebilir.

    Hemen bir örnek verelim; işletme bir bankadan Ocak ayında kredi aldı, faizini üçer aylık dönemlerde ödüyor, yani bu kredinin faizini Mart ayı sonunda ödeyecek.

    Şimdi bu kredinin Ocak ayına ait işlemiş faizini Ocak ayı için gider yazması gerekir ki Ocak ayına ait finansal raporlar gerçekçi olsun.

    Yani Ocak ayına ait gerçekleşmiş olan faiz gideri finansman giderlerine borç yazılırken 381.GİDER TAHAKKUKLARI hesabına alacak yazılacaktır.

    48 Numaralı Grup Hesaplarının İşleyişi
    Bu gruba ait Tek Düzen Hesap Planı’ndaki açıklamayı da burada verelim ;

    “Bilançonun çıkarıldığı dönemi izleyen yıldan daha sonraki bilanço dönemlerine ait peşin tahsil olunan gelirler ile faaliyet dönemine ait olup da gelecek bilanço dönemlerinde ödenecek giderlerden oluşur.”
    Şimdi bu gruptaki hesapların işleyişini kısaca vererek konuyu tamamlayalım.

    Gelecek Yıllara Ait Gelirler
    Bu hesapta gelecek bilanço dönemlerine ait olmasına rağmen içinde bulunan dönemde peşin olarak tahsil edilen gelirlerin, bir yıldan uzun süreye tekabül eden kısımları muhasebeleştirilir.

    Yani tahsil ettiğimiz gelirin içinde gelecek yıla ait bir gelir (hasılat) var ise bu kısmı 480.GELECEK YILLARA AİT GELİRLER hesabına alacağız demektir.

    Hemen örnekleyelim;

    İşletme bir gayrimenkulünü içinde bulunulan faaliyet yılının Ağustos ayında 3 yıllık olarak kiraya veriyor. Ve 3 yıllık kira bedelini peşin tahsil ediyor.

    İşte bu işlemin muhasebe kaydında 480.GELECEK YILLARA AİT GELİRLER hesabını kullanmamız gerekir.

    Ağustos ayına ait kira tutarı gelir hesaplarına (mesela 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabı altında açılacak Kira Gelirleri tali hesabına) alacak, Eylül-Aralık dönemine ait kira tutarı 380.Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabına alacak, gelecek yıllara ait kira tutarı ise 480.GELECEK YILLARA AİT GELİRLER hesabına alacak yazılarak muhasebeleşecektir.

    Burada şu hatırlatmayı yapalım; 480. Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabına alacak yazılan tutar ileriki dönemlerde kısa vadeli hale dönüşen kısmının ya da kısımlarının 380. Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabına alınması gerekir.

    Gelecek Yıllara Ait Giderler
    Bu hesap için Tek Düzen Hesap Planı’ndaki açıklama şöyle ;

    “Gelecek yıllarda ödenmesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlendiği hesaptır.”
    Yani dönemsel olarak doğmasına rağmen alacaklısı tarafından bir yıldan daha uzun bir süre sonra istenecek ya da tahsil edilecek giderler bu hesapta izlenir.

    Burada şuna dikkat etmek gerekiyor, alacak istenebilir durumda olmamalıdır.

    Yine bu hesabın işleyişine alınan bir banka kredisi ile örnek verelim.

    Diyelim ki işletme Kasım ayında 2 yıl vadeli ve faizinin ana parayla vade sonunda ödeneceği bir kredi aldı.

    İşte bu işlemde Kasım ve Aralık ayına ait faizin tahakkuku yapılarak finansman giderleri hesabına borç kaydı yapılırken 481.GİDER TAHAKKUKLARI hesabına alacak yazılarak muhasebeleştirilmesi gerekir.

    Yine şöyle bir uyarı yapalım; bu hesaba alacak kaydedilen tutarın vadesi bir yılın altına düştüğünde 381. Gider Tahakkukları hesabına alınarak gelecek yıllara ait bir borç olmaktan çıkarılması gerekir.

    Gelecek Dönem Gider ve Gelirlerin Muhasebesi
    Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz; muhasebe sistemindeki dönemsellik prensibi ve tahakkuk esasına uygun olarak işletme finansal raporlarının doğruyu göstermesi ve vergi kanunlarının getirdiği zorunluluklar (mesela geçici vergi beyanı, Vergi Usul Kanunu 283. Ve 287. Maddelerindeki Aktif Geçici Hesaplar ve Pasif Geçici Hesaplar gereğince yapılması gereken değerleme gibi) gereğince işletmeler gelecek aylara ve yıllara ait gider ve gelirlerini muhasebeleştirirken yukarda anlatmaya çalıştığım hesapları kullanması gerekmektedir.

    Ancak konuyu bitirmeden bir not eklemek istiyorum, vergi mevzuatı ve bazı kanunlar gereğince dönemsellik prensibinden ayrılmalar olabilmektedir.

    Hemen buna bir örnek vereyim;

    5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 88 nci maddesi ve 174 sıra no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’ne göre sigorta primleri, dönemine ve ait olduğu yıla bakılmaksızın fiilen ödendiği tarihte gider yazılacaktır. Bunun istisnası Aralık ayına ait sigorta primi Ocak ayı içinde ödenmesi halinde Aralık ayı gideri olarak dikkate alınabilecektir.

    Bu konuda yorumlarınızı aşağıdaki yorum bölümünden yapabilirsiniz.

    Bir başka yazıda buluşmak üzere hoşçakalın.

    VOLKAN KARA

    S. M. Mali Müşavir
     
    İİBF, S.R, isletmeci1985 ve 1 kişi daha bunu beğendi.
  2. Mustor

    Mustor SMMM/PTT Yetkili Kişi Bölüm Yöneticisi

    Kayıt:
    22 Kasım 2013
    Mesajlar:
    3.919
    Beğeniler:
    2.462
    Ödül Puanları:
    588
    Cinsiyet:
    Erkek
    Şehir:
    İstanbul
    Eğitim:
    Lisans
    Üni:
    Sakarya Ünv.
    Bölüm:
    İşletme
    bu konu önemli arkadaşlar 180-280 ve 380-480 arasındaki farkı anlamak lazım
     
    İİBF bunu beğendi.

Sayfayı Paylaş